Het doel van het seminar is om studenten vertrouwd te maken met de APA-richtlijnen inzake de mogelijke rol van de psychologie in verband met de wereldwijde klimaatverandering, en hen kennis te laten maken met de directe en indirecte gevolgen van klimaatverandering en de ecologische crisis voor de geestelijke gezondheid. Studenten zullen een uitgebreid inzicht verwerven in verschijnselen zoals klimaatangst, solastalgie, eco-verlamming, eco-schuldgevoel, eco-schaamte en eco-rouw, evenals het ontkennen van klimaatverandering. We zullen ingaan op de tegenstrijdigheden tussen de bovengenoemde fenomenen en bespreken wanneer en in hoeverre deze reacties als adaptief of maladaptief kunnen worden beschouwd in de context van duurzaamheid, milieuvriendelijk gedrag en geestelijke gezondheid. Tijdens de cursus zullen we mogelijke psychologische interventies en therapeutische methoden in verband met klimaatverandering en de ecologische crisis bespreken. Studenten zullen in staat zijn om deze fenomenen te plaatsen binnen het kader van de existentiële/humanistische en moderne psychoanalytische psychologie, evenals binnen de milieupsychologie en de algemene psychologie.
Het seminarie vindt wekelijks plaats in een hybride vorm (2 × 45 minuten per week). Naast CHARM-EU-studenten staat de cursus ook open voor masterstudenten psychologie aan de ELTE PPK, wat een kans biedt voor interculturele uitwisseling over de gevolgen van de ecologische crisis. Gedurende de hele cursus behandelen we elk onderwerp aan de hand van interactieve oefeningen. Daarnaast worden de leerprogressie en ontwikkeling van de studenten ondersteund door een modulaire cursusinterface die is opgezet in het e-learningsysteem Canvas, evenals door diverse projectopdrachten. Studenten geven actief vorm aan hun leertraject door de flexibiliteit in de keuze van opdrachten en het zelfstandig inplannen van hun voortgang. Het cursusmateriaal is gebaseerd op de meest recente literatuur over het onderwerp, evenals op de nieuwste onderzoeksresultaten van de onderzoeksgroep van de docent.
Naast de hierboven geschetste algemene beschrijving vatten de volgende punten de gedetailleerde structuur van de cursus samen:
• Inleiding. De wetenschappelijke achtergrond van klimaatverandering op basis van natuurwetenschappelijk onderzoek
• Klimaatverandering als onderwerp in de psychologie: de richtlijnen van de American Psychological Association met betrekking tot klimaatverandering
• De drijfveren achter milieuvriendelijk gedrag en de „draken van passiviteit“
• Een systemische benadering van klimaatverandering en geestelijke gezondheid. De directe en indirecte effecten van klimaatverandering op de geestelijke gezondheid. Kwetsbare bevolkingsgroepen
• De psychologische achtergrond van het ontkennen van klimaatverandering
• Eco-emoties, psychoterratische syndromen: eco-/klimaatangst, eco-verlamming, eco-rouw, solastalgie en eco-schuldgevoel I-II.
• Interpretatie van psychoterratische syndromen vanuit het perspectief van de existentiële/humanistische en moderne psychoanalytische psychologie
• Casussen, overwegingen bij de differentiële diagnose. Omgaan met klimaatangst; aanpassingsvermogen
• Psychologische interventies, therapeutische methoden in relatie tot de ecologische crisis
• Ecopsychologie, ecopsychologische begeleiding, eco-kunsttherapie
• De natuurlijke omgeving en geestelijke gezondheid (veldervaring)
Aan het einde van de cursus zal de cursist in staat zijn om
– de psychologische gevolgen van klimaatverandering te onderkennen
– de verschillende ‘psychoterratische’ verschijnselen en eco-emoties te interpreteren
– de manifestatie van ‘psychoterratische’ verschijnselen bij cliënten te herkennen
– een weloverwogen en wetenschappelijk onderbouwd standpunt te formuleren over de psychologische aspecten van klimaatverandering
– een transdisciplinaire benadering toe te passen die natuurwetenschappelijke en sociale wetenschappelijke perspectieven op de ecologische crisis integreert
– voldoende empathie tonen ten opzichte van kwetsbare groepen
– factoren identificeren die milieuvriendelijk gedrag bevorderen en belemmeren
– passende maatregelen nemen om milieuvriendelijk gedrag te bevorderen binnen hun werkveld
– hun eigen emoties, gedragspatronen en copingmechanismen identificeren in relatie tot klimaatverandering en de ecologische crisis
– kritisch en innovatief nadenken over de consumptiemaatschappij, duurzaamheid en de gevolgen van de ecologische crisis voor de geestelijke gezondheid
– in het kader van hun werk hulp bieden bij problemen die verband houden met klimaatverandering en de ecologische crisis
1. Actieve deelname aan de lessen (maximaal toegestane afwezigheid: 25% van de lessen)
2. Het voltooien van modules op Canvas, inclusief het succesvol afleggen van quizzen
3. Projectwerk: het ontwikkelen van eigen ideeën of het aanpassen en verwerken van vakliteratuur in tweetallen (of individueel, indien gerechtvaardigd) over onderwerpen die verband houden met de psychologische aspecten van klimaatverandering
4. Het uitvoeren van een zelfreflectieopdracht met betrekking tot klimaatverandering aan de hand van de introspectiemethode
Albrecht G. (2011). Chronische veranderingen in het milieu: opkomende ‘psychoterratische’ syndromen. In: Weissbecker I. (red.) Klimaatverandering en menselijk welzijn. Internationale en culturele psychologie. Springer, New York, NY. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-9742-5_3
Baudon, P., Jachens, L. A. (2021). Scoping Review of Interventions for the Treatment of Eco-Anxiety. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18, 9636. https://doi.org/10.3390/ijerph18189636 (Link naar een externe pagina)
Clayton, S. D., & Manning, C. M. (2018). Psychologie en klimaatverandering: menselijke percepties, gevolgen en reacties. Londen: Academic Press, een imprint van Elsevier.
Cunsolo, A., & Ellis, N. R. (2018). Ecologisch verdriet als reactie van de geestelijke gezondheid op verlies als gevolg van klimaatverandering. *Nature Climate Change*, 8, 275-281. doi:10.1038/s41558-018-0092-2
Doherty, T. J., & Clayton, S. (2011). De psychologische gevolgen van wereldwijde klimaatverandering. *American Psychologist*, 66(4), 265-276. doi:10.1037/a0023141
Davenport, L. (2017). Emotionele veerkracht in het tijdperk van klimaatverandering. Londen en Philadelphia: Jessica Kingsley Publishers.
Kałwak, W., Ekelund, B., Gale, N., Peter, F., … Wortelboer, S. (red.). (2024). De klimaatcrisis en de menselijke factor: 10 psychologische sleutels tot klimaatactie. Standpuntnota van de deskundigengroep van de EFPA voor psychologie en klimaatverandering. Europese Federatie van Psychologenverenigingen EFPA AISBL. https://doi.org/10.23668/psycharchives.15026
Pihkala, P. (2022). Naar een taxonomie van klimaatemoties. Frontiers in Climate, 3:738154. doi: 10.3389/fclim.2021.738154
Swim, J., Clayton, S., Doherty, T., Gifford, R., Howard, G.,…Weber, E. (2011). Psychologie en wereldwijde klimaatverandering: een veelzijdig fenomeen en een reeks uitdagingen aanpakken. Een rapport van de werkgroep van de American Psychological Association over het raakvlak tussen psychologie en wereldwijde klimaatverandering.
• Debat
• Hoorcollege
• Individueel werk
• Werk in tweetallen, samenwerkend groepswerk
• Projectwerk
Cijferlijst