Op 24 maart 2022 verwelkomde CHARM-EU collega’s van de EUTOPIA European University Alliance voor een gezamenlijke workshop: ‘inclusion by design – Inclusie en diversiteit integreren’ tijdens het CHARM-EU Governance Forum.
Na afloop van het evenement spraken we met Agnes Sarolta Fazekas, leider van werkpakket 6 (Inclusiviteit) van CHARM-EU, Catherine Gillo Nilsson, coördinator van het EUTOPIA-werkpakket over inclusiviteit aan de Universiteit van Göteborg, Cheyma Al Mehraj, projectcoördinator van het EUTOPIA-werkpakket over inclusiviteit aan de Vrije Universiteit Brussel, en Lewis Beer, medewerker internationale partnerschappen aan de Universiteit van Warwick. De collega’s hebben een aantal boeiende inzichten gedeeld over de uitdagingen en stimulerende factoren bij het creëren van een meer inclusieve universiteit van de toekomst.
– OVER DE ALLIANTIES –
Kunt u de EUTOPIA-alliantie kort voorstellen? Waar staat deze voor?
EUTOPIA: EUTOPIA is de afkorting van European Universities Transforming to an OPen Inclusive Academy. EUTOPIA is veel meer dan een universitair netwerk of een alliantie. Het is gebaseerd op een fundamentele visie op de toegevoegde waarde en de bijdrage van de academische wereld aan de samenleving. Om zijn missie te verwezenlijken, is het project opgedeeld in drie delen: een langetermijnvisie (met 2050 als horizon), een project en ambitie voor de middellange termijn (2025) en een proefplan voor de korte termijn (drie jaar). Momenteel voeren we het proefproject uit. Het ging van start met zes partneruniversiteiten (de Universiteit van Ljubljana (Slovenië), de Vrije Universiteit Brussel (België), CY Cergy Paris Université (Frankrijk), de Universiteit van Göteborg (Zweden), de Universiteit Pompeu Fabra (Spanje) en de Universiteit van Warwick (Verenigd Koninkrijk)). En nu hebben we vier nieuwe partners: de Università Ca’ Foscari Venezia (Italië), de Technische Universität Dresden (Duitsland), de Universidade NOVA de Lisboa (Portugal) en de Universiteit Babeș-Bolyai in Cluj-Napoca (Roemenië).
Kunt u ons wat meer vertellen over de missie en visie van EUTOPIA?
EUTOPIA: De gezamenlijke missie van EUTOPIA is het opbouwen van een onderscheidende, gedurfde en gedreven alliantie van transformatieve en betrokken instellingen. EUTOPIA zal uitdagingsgericht onderzoek en onderwijs ontwikkelen, mondige Europese afgestudeerden opleiden, regionale en internationale betrokkenheid bevorderen en diversiteit, inclusiviteit en een breder burgerschap ondersteunen. Ons doel is te bevorderen en te waarborgen dat het hoger onderwijs inclusief en toegankelijk is voor alle studenten. Daarom zijn wij van mening dat Europa, om ten volle te kunnen profiteren van zijn universiteiten, het hoger onderwijs moet openstellen en een ambitieuze academische betrokkenheid bij de meest dynamische en transformatieve elementen van de maatschappelijke opbouw moet bevorderen. Dit vereist voortdurende samenwerking tussen docenten, medewerkers, studenten en vertegenwoordigers uit de publieke en private sector. De partneruniversiteiten van EUTOPIA zullen onderwijsvormen en -processen nastreven die gezamenlijk zijn ontworpen om dit te bereiken.
Kunt u uitleggen welke waarden en principes ten grondslag liggen aan het handelen van EUTOPIA?
EUTOPIA: Het belangrijkste uitgangspunt van het project is het creëren van leermogelijkheden voor alle groepen studenten, met name voor degenen die achtergesteld zijn vanwege hun geslacht, ras, etniciteit, migratieachtergrond, economische status, handicap, enzovoort. Dit vereist dat instellingen voor hoger onderwijs verder gaan dan traditionele uitwisselingsbenaderingen en goed gecoördineerde praktijken en programma's implementeren die expliciet en oprecht zijn ontworpen om de inclusie van iedereen te ondersteunen. We kunnen ook aangeven dat het EUTOPIA-proefproject gebaseerd is op de kernconcepten van co-creatie en participatie om studenten te empoweren.
Agnes, kun je kort iets vertellen over de CHARM-EU Alliance? Waar staat deze organisatie voor?
CHARM-EU: InIn december 2017 besloot de Europese Raad om nieuwe netwerken van Europese universiteiten te stimuleren die tot doel hebben het internationale concurrentievermogen van instellingen voor hoger onderwijs te verbeteren. Het CHARM European University-initiatief (CHallenge-driven, Accessible, Research-based, Mobile European University) zag in januari 2019 het levenslicht en wordt medegefinancierd door het Erasmus+-programma. Het is bedoeld om de mobiliteit van studenten en personeel te versterken en – wat cruciaal is voor ons werk – de kwaliteit, inclusiviteit en concurrentiekracht van het Europese hoger onderwijs te bevorderen. Om dit innovatieve model te demonstreren, biedt CHARM-EU momenteel een masteropleiding in ‘Global Challenges for Sustainability’ aan, die gelijkelijk door alle vijf partneruniversiteiten wordt geleid.
Wat is de visie van CHARM-EU op het gebied van inclusie en diversiteit?
CHARM-EU: Bij CHARM-EU zien we het als onze maatschappelijke verantwoordelijkheid om een open, gastvrije en veilige omgeving te bevorderen en uitmuntendheid in onderwijs en leren te creëren door barrières weg te nemen en de toegang en participatie van alle studenten en medewerkers te ondersteunen. In het huidige klimaat zijn intolerantie, vooroordelen, onwetendheid en angst voor verschillen soms de gemeenschappelijke noemers. Het is essentieel om individuen voor te bereiden op studeren en werken in een onderling verbonden wereld. Als ‘proeftuin’ voor een nieuw universitair model biedt CHARM-EU een buitengewone kans om te innoveren en inclusie vanaf het ontwerp toe te passen. We kunnen putten uit beste praktijken en invloed uitoefenen op nieuwe inclusieve praktijken binnen onze partneruniversiteiten, door te ‘laten zien’ hoe inclusiviteit kan worden geïmplementeerd in plaats van mensen alleen maar te ‘vertellen’ wat ze moeten doen. We waren verheugd dat ons werk op het gebied van inclusiviteit werd erkend in een recent rapport van COFACE Families Europe – een Europees netwerk van maatschappelijke organisaties die de belangen van alle gezinnen in Europa behartigen: COFACE Families Europe blikt terug op het werk van CHARM-EU op het gebied van inclusie | CHARM-EU
Waarom heeft CHARM-EU inclusiviteit als kernwaarde omarmd?
CHARM-EU: Wij geloven sterk in de kracht van diversiteit om de leerervaring, het academisch debat en de kennisontwikkeling en -productie te verrijken. Mensen met allerlei achtergronden, levenservaringen, omstandigheden en toegangsbehoeften kunnen samen leren, werken en een bijdrage leveren. Wij zetten ons in voor uitmuntendheid in onderwijs en leren door de juiste structuren en diensten aan te bieden die belemmeringen voor succes wegnemen en de toegangs- en participatiebehoeften van studenten en medewerkers ondersteunen.
– TERUGBLIK OP DE WORKSHOP OVER INCLUSIE –
Om de resultaten van de workshop samen te vatten: Agnes, welke belemmeringen en oplossingen moeten we volgens jou op het gebied van beleid en praktijk in de EU, de lidstaten, CHARM-EU en EUTOPIA aanpakken als het gaat om inclusie en diversiteit?
CHARM-EU: Toch belemmeren talrijke structurele barrières voor het hoger onderwijs de volledige en effectieve participatie van individuen met verschillende achtergronden, levenservaringen en toegangsbehoeften. De oplossing is dat instellingen voor hoger onderwijs het principe van ‘inclusiviteit door ontwerp’ moeten omarmen (d.w.z. een preventieve aanpak hanteren in plaats van een retrospectieve aanpak). Ze moeten zich voortdurend afvragen wat niet toegankelijk of niet inclusief is en hierover continu reflecteren. Instellingen voor hoger onderwijs moeten ook oplossingen vinden en maatregelen nemen om financiële drempels (d.w.z. beurzen/financiële steun) te minimaliseren, aangezien deze een belangrijke belemmering vormen voor universele toegang.
Als oplossing is het essentieel om stil te staan bij onbewuste en bewuste vooroordelen, gezien de vele verborgen factoren in het hoger onderwijs en andere sociale ruimtes. We moeten openstaan en ons afvragen wat niet inclusief is en wie er wel of niet wordt betrokken bij onderhandelingen en besluitvormingsprocessen. Belanghebbenden moeten samenwerken en mensen inschakelen wier eigen levenservaringen inzichten bieden om te werken aan een toegankelijker onderwijs en een toegankelijkere toekomst. Kortom, het is essentieel om dialogen op gang te brengen en samen te werken, waarbij deuren worden geopend naar verschillende organisatorische eenheden binnen en tussen onze allianties, zoals CHARM-EU en EUTOPIA, om een meer inclusieve hogeronderwijsomgeving binnen Europa te ontwikkelen. Inclusie is een zaak van iedereen!
Beste collega’s van EUTOPIA, jullie hebben tijdens de workshop opgemerkt dat inclusie niet in één keer voorgoed kan worden bereikt. Bij CHARM-EU richten we een DEI-bureau op om de continuïteit en het draagvlak voor het inclusieproces op het hoogste bestuursniveau te waarborgen. Wat is jullie mening hierover?
EUTOPIA: Het klinkt als een uitstekende manier om het inclusieproces te centraliseren en te standaardiseren. Een DEI-bureau zal diversiteits-, gelijkheids- en inclusievraagstukken en -strategieën op het hoogste bestuursniveau van de Alliantie plaatsen en de voortdurende implementatie van inclusiepraktijken faciliteren in elke fase van de opbouw van de Europese universiteit van de toekomst. Het klinkt ook alsof het CHARM-EU-inclusieteam hard heeft gewerkt om goede werkrelaties op te bouwen met de verschillende onderdelen van de Alliantie. Het DEI-bureau is niet alleen gecentraliseerd en werkt top-down, maar hanteert ook een op samenwerking gerichte werkwijze. Dit is inspirerend en precies wat we bij EUTOPIA nastreven: centrale inclusieprocessen handhaven die een gezonde dialoog onderhouden met alle andere onderdelen van de structuur.
De CHARM-EU Alliance heeft ook gesproken over het belang van een ‘levende strategie’ voor dit soort kwesties – met andere woorden, een dynamische aanpak die in de loop van de tijd evolueert en zich aanpast – en dit sluit aan bij ons standpunt dat inclusie niet voor eens en voor altijd kan worden bereikt. We hebben behoefte aan samenhangende, gecentraliseerde en onderling verbonden inclusieprocessen, maar we moeten er ook voor zorgen dat deze niet in steen gebeiteld zijn. Inflexibele structuren zullen na verloop van tijd waarschijnlijk exclusief worden. Wij weten dit, en onze studenten weten het nog beter!
Hoe ziet de aanpak van EUTOPIA er qua structuur uit om het proces te ondersteunen?
EUTOPIA: Wij, als het EUTOPIA-inclusieteam, kunnen voorstellen doen over wat er binnen de Alliantie moet gebeuren om de continuïteit van het inclusieproces te waarborgen en wat er moet gebeuren om ervoor te zorgen dat de principes die ten grondslag liggen aan EUTOPIA en die het unieke karakter en de innovatie ervan onderstrepen – co-creatie, participatie, empowerment, betrokkenheid – worden geïmplementeerd en in aanmerking worden genomen.
We hebben aangetoond dat de beginselen van gelijkheid en inclusie op verschillende niveaus al zijn verankerd, maar dat de ervaringen van de mensen die deel uitmaken van het hoger onderwijs nog lang niet getuigen van inclusie. Uit onze bevindingen blijkt dat we ons zonder de beginselen van inclusie geen universiteit van de toekomst kunnen voorstellen, met name een universiteit die duurzame kennis, hoogwaardige resultaten en innovatieve prestaties kan voortbrengen door haar volledige potentieel te benutten. Een suggestie zou ongetwijfeld zijn dat er naast studentenvertegenwoordigers ook één of meer deskundigen zitting zouden moeten hebben in alle bestuursorganen (Raad van Toezicht; Directie; Kwaliteitsraad). De beginselen van inclusie moeten op alle niveaus aanwezig zijn. Zoals we op 24 maart 2022 tijdens de conferentie hebben gezegd,
– WERKWIJZEN & STRUCTUREN –
Agnes, kun je ons wat meer vertellen over de structuren en werkwijzen die inclusie en diversiteit binnen de CHARM-EU-alliantie bevorderen?
CHARM-EU: We zetten ons in om de mentaliteit te veranderen en zo een alomvattend begrip van inclusieprincipes te creëren. Binnen CHARM-EU adviseert het inclusiviteitsteam over beleid, organisatiestructuren en onderwijsmethodieken. We ontwikkelen onze inclusiviteitsprocessen gezamenlijk: we organiseren workshops met medewerkers, brainstormen en verzamelen feedback van studenten. Een inclusief protocol tijdens het toelatingsproces van de CHARM-EU-masteropleidingen ondersteunt de betrokkenheid van ondervertegenwoordigde groepen en van studenten die tijdens hun opleidingstraject met belemmeringen te maken hebben gehad. We beheren de CHARM-EU-beurzen om financiële drempels zo laag mogelijk te houden. In nauwe samenwerking met studenten voeren we individuele behoefteanalyses uit en stellen we vast welke aanpassingen nodig zijn en welke aanbevelingen er zijn. Belangrijk is dat we de CHARM-EU-teams ondersteunen bij de implementatie daarvan. We bieden op maat gemaakte tips voor inclusiviteit en „quick wins“ aan CHARM-EU-docenten om een inclusieve onderwijs- en leeromgeving te creëren, evenals andere ideeën, zoals hoe we binnen onze CHARM-EU-modules een inclusieve en warme ontvangst kunnen realiseren. We kunnen ook benadrukken dat we moeten voldoen aan de wetgeving van vijf EU-lidstaten. Het is spannend en uitdagend.
We vinden het erg interessant en inspirerend hoe EUTOPIA studenten betrekt bij het opzetten van dit inclusieve kader. Kunt u ons daar wat meer over vertellen?
EUTOPIA: Studenten hebben ons werk vormgegeven en werden al heel vroeg, in feite vanaf het begin, bij het proces betrokken. Door de pandemie werd het vervolgens lange tijd moeilijker om rechtstreeks met studenten in contact te komen. We hebben deze tijd echter gebruikt om een EUTOPIA-inclusiekader op te stellen dat ons beleid en onze werkwijzen weerspiegelt, zodat we de studenten iets toegankelijks konden bieden om mee aan de slag te gaan. In de afgelopen zes maanden hebben we dit in de praktijk gebracht. We hebben studenten geworven uit diverse studentengemeenschappen binnen de Alliantie. Momenteel houden we vier focusgroepssessies met hen. In elke sessie hebben we de studenten gevraagd hun ervaringen te delen en de benaderingen van inclusie, processen en werkwijzen, evenals het voorgestelde EUTOPIA-kader voor inclusie en diversiteit te beoordelen. We hebben ook een digitaal platform opgezet via Discord, zodat de studenten hun gedachten en reflecties over het bovenstaande kunnen delen en gesprekken kunnen voeren tussen de begeleide fysieke/virtuele focusgroepsessies door. Het belangrijkste doel is het toepassen van een co-creatiemethodiek om samen met studenten en ervaringsdeskundigen het Eutopia-kader en de strategie voor inclusie te ontwikkelen.
Welke uitdagingen en oplossingen ziet u bij het op een breder niveau integreren van inclusie binnen uw alliantie? Hoe ver bent u momenteel in dit proces?
EUTOPIA: De grootste uitdaging voor ons is om de dialoog met collega’s binnen de Alliantie gaande te houden om inclusieprocessen, -praktijken en het kader binnen de hele Alliantie vast te stellen en te integreren, terwijl we dit nog aan het ontwikkelen zijn en samen met studenten vormgeven. Het is een uitdaging om een samenhangende discussie over inclusie te voeren binnen een complex project met veel werkpakketten en diverse culturen. Het ontwerpen van een alliantiebrede strategie voor inclusie die positief is, maar ook kritisch staat tegenover de status quo (wat een inclusiestrategie ook moet zijn), is een uitdaging.
Onze oplossing is communicatie: we houden contact tussen de projecten en bespreken de bekende knelpunten in goed vertrouwen; we verwachten geen onmiddellijke of definitieve oplossing voor deze complexe problemen. Het is ook van cruciaal belang dat we inzicht krijgen in elkaars inspanningen op het gebied van inclusie, sterke punten, zwakke punten en tekortkomingen. In het kader van onze voortdurende inspanningen en ons werk om de EUTOPIA European University om te vormen tot een open en inclusieve academie, stappen we over van een afzonderlijk werkpakket naar een meer transversale aanpak op het gebied van inclusie. Dit betekent dat we inclusiestrategieën zullen integreren en inclusieve maatregelen zullen ontwikkelen in alle werkpakketten en binnen de hele alliantie.
Een van de resultaten van jullie werk is een raamwerk of model dat laat zien hoe een inclusieve universiteit eruitziet op het gebied van beleid en praktijk. Kunnen jullie ons, in deze fase van jullie werk en vanuit jullie perspectief, vertellen hoe dat eruitziet?
EUTOPIA: In dit stadium kunnen we zeggen dat het een overeengekomen, gezamenlijk ontwikkelde aanpak en een kader voor inclusie zal omvatten, met een manifest over strategie en beleidsmaatregelen voor inclusie. Er zijn momenteel vier hoofdonderdelen: kernprincipes, een stappenplan voor inclusieve praktijk; een uitgebreide reeks casestudies die onze huidige praktijk illustreren; en onze toekomstvisie.
Wat we op dit moment zeggen, is:
We zullen op deze manier blijven voortbouwen op wat EUTOPIA doet op het gebied van inclusie en als strategische en dynamische bron voor onszelf, terwijl we deze alliantie verder uitbouwen en meer partners en belanghebbenden erbij betrekken.
– DE TOEKOMST VAN HET HOGER ONDERWIJS EN SAMENWERKING –
Wat moet er in de toekomst van het hoger onderwijs veranderen om inclusie beter te realiseren (bijvoorbeeld op het gebied van systemen, relaties, besluitvormingsprocessen en cultuur)?
EUTOPIA: Wetgeving is een noodzakelijke voorwaarde voor een betere verwezenlijking van inclusie. We hebben behoefte aan een holistische aanpak die beleid en praktijken omvat, variërend van het verruimen van de toegang en toelating tot deelname aan leer- en onderwijsprocessen en -structuren. Co-creatie en capaciteitsopbouw zijn andere sleutelelementen met betrekking tot diversiteits- en inclusiekwesties bij personeel en studenten. We moeten institutionele systemen, besluitvormingsprocessen en academische culturen heroverwegen, nieuw leven inblazen en verder ontwikkelen om gelijke rechten en kansen voor alle leden te waarborgen. Allianties moeten hun krachten bundelen en samen met studenten en de samenleving werken aan de mainstreaming van inclusie-inspanningen binnen Europese universiteiten. Concreet hebben we het volgende nodig:
CHARM-EU:
Het zou geweldig zijn als we binnen de komende tien jaar zouden zien dat CHARM-EU, EUTOPIA, andere allianties en de hogeronderwijssector en -instellingen in het algemeen systematisch voortbouwen op het beleid en de werkwijzen die ze momenteel hanteren. Ze zullen mensen met verschillende achtergronden, levenservaringen en toegangsbehoeften op een zinvolle manier blijven betrekken en naar hen blijven luisteren bij de procedures, het ontwerp, de uitvoering en het brainstormen. Zij zijn degenen die ons kunnen vertellen hoe we beter kunnen toezien op wat er is bereikt en hoe we verder moeten gaan met onze ambitieuze doelstellingen.
Hoe ziet u de samenwerking tussen CHARM-EU en EUTOPIA of andere allianties voor u? Wat kunt u hieruit leren, en hoe kan dit de allianties ten goede komen?
EUTOPIA: Het bundelen van krachten en samenwerking tussen allianties is cruciaal voor het realiseren van inclusie en diversiteit in de Europese ruimte voor hoger onderwijs. Voortdurende dialogen en uitwisselingen tussen allianties kunnen een proces van wederzijds leren op gang brengen en andere infrastructuur tot stand brengen voor capaciteitsopbouw op het gebied van inclusie en diversiteit.
Wij zien voor ons dat CHARM-EU en EUTOPIA het volgende zouden kunnen doen:
CHARM-EU: Het is ongelooflijk om te zien wat de Europese universiteitsinitiatieven hebben opgeleverd. Sinds de oprichting van de allianties is een concreet resultaat dat we nu deuren openen en dialogen aangaan met elkaar, zowel binnen als tussen de allianties. We ontmoeten collega’s die we nog nooit eerder hebben ontmoet dankzij het nieuwe samenwerkingsmodel waarbij inclusie in alle hoeken van de universitaire omgeving wordt geïntegreerd. Dankzij kleurrijke samenwerkingsverbanden, zoals binnen de CHARM-EU-gemeenschap en tussen de CHARM-EU- en EUTOPIA-allianties, kunnen we samen iets bereiken dat verder reikt dan onze eigen allianties. We kunnen moeitelozer dan voorheen van elkaar leren, de verschillende professionele bubbels openbreken, onze kennis en expertise combineren, onze stemmen laten horen en ons gezamenlijk inzetten voor een rechtvaardiger en inclusiever hogeronderwijslandschap. De weg vooruit is een zinvolle samenwerking. Werken aan inclusie en diversiteit, en het in praktijk brengen van het motto ‘Niemand blijft achter’, gebeurt door elke dag stap voor stap te werk te gaan. Het draagt ook bij aan het aanpakken van mondiale maatschappelijke uitdagingen waar niet slechts één groep mensen of één groep deskundigen aan werkt, maar waar we samen aan werken. Kortom: een kleurrijke en gezamenlijke samenwerking is van cruciaal belang, aangezien alle stemmen en expertise nodig zijn voor de toekomst. CHARM-EU en EUTOPIA zijn hiermee op 2 juli 2020 begonnen en we worden steeds sterker in het bevorderen van een meer inclusief hoger onderwijs in heel Europa en daarbuiten.
– CONCLUSIE EN DE WEG VOORUIT –
Hoewel het CHARM-EU Governance Forum veel uitdagingen aan het licht bracht waarmee Europese universiteitsallianties in de toekomst te maken zullen krijgen, liet het ook duidelijk zien dat samenwerking een cruciaal instrument is dat ons zal helpen obstakels en uitdagingen op het gebied van inclusie, diversiteit en vele andere aspecten te overwinnen. Na de EUTOPIA Digital Inclusion Conference op 2 juli 2020, waar Agnes de aanpak van CHARM-EU op het gebied van inclusie en diversiteit toelichtte, vormde deze discussie tijdens het CHARM-EU Governance Forum een opmerkelijke voortzetting van de samenwerking tussen CHARM-EU en de EUTOPIA-allianties. Dit is een zeer bemoedigend teken en een noodzaak voor de komende jaren om de universiteit van de toekomst inclusiever te maken.