De lidstaten en de hogeronderwijssector bespreken de volgende stappen op weg naar een Europees diploma

Op 29 april 2024 kwamen bijna 300 vertegenwoordigers van instellingen voor hoger onderwijs uit de hele EU, vertegenwoordigers van de lidstaten, de hogeronderwijssector en de Europese Commissie in Brussel bijeen voor het evenement „Eenblauwdruk voor een Europees diploma: resultaten van Erasmus+-proefprojecten over het Europese diplomalabel en een mogelijke Europese rechtsstatus voor allianties van instellingen voor hoger onderwijs”. Ook namen meer dan 1000 mensen online deel aan het evenement! Het doel was om de resultaten te bespreken van 10 Erasmus+-proefprojecten waarin universiteiten nauw samenwerkten met lidstaten om een Europees diploma-label en geïnstitutionaliseerde vormen van samenwerking te testen, zoals een mogelijke Europese rechtsstatus voor allianties van instellingen voor hoger onderwijs. Daarnaast werd gesproken over de volgende stappen om het Europese diploma te realiseren, op basis van het bijbehorende voorstel van de Europese Commissie over het blauwdruk voor een Europees diploma.

De deelnemende deskundigen, die een breed scala aan methodologieën en conclusies vertegenwoordigden, riepen unaniem op tot verdere inspanningen voor de uitvoering van een blauwdruk voor het Europese diploma en de bevordering van grensoverschrijdende samenwerking tussen instellingen voor hoger onderwijs in Europa. Zij benadrukten de noodzaak om de vereiste wetswijzigingen op gecoördineerde wijze door te voeren en een kader te bieden voor duurzame, geïnstitutionaliseerde samenwerking op Europees niveau, waardoor ook de toekenning van Europese diploma’s mogelijk wordt.

10 Erasmus+-proefprojecten

In 2022 heeft de Europese Commissie een Erasmus+-oproep gelanceerd met betrekking tot een Europees diploma (label) en een mogelijke Europese rechtsstatus voor samenwerkingsverbanden van instellingen voor hoger onderwijs. In het voorjaar van 2023 zijn tien Erasmus+-proefprojecten van start gegaan.

Zes proefprojecten hadden tot doel de Europese criteria voor een Europees diploma (label) te toetsen, een gezamenlijk Europees diplomalabel te testen en aanbevelingen te doen om de ontwikkeling en invoering van gezamenlijke opleidingen in Europa in overeenstemming met deze Europese criteria te vergemakkelijken. In vier proefprojecten, waarbij samenwerkingsverbanden van instellingen voor hoger onderwijs betrokken waren, werd een mogelijke Europese rechtsvorm voor deze samenwerkingsverbanden getest. Het doel van deze rechtsvorm is om elk type samenwerkingsverband van instellingen voor hoger onderwijs, op vrijwillige basis, de ruimte te geven om gezamenlijk op te treden, onder meer bij het ontwerpen van gezamenlijke studieprogramma's. De projecten leverden aanbevelingen op voor een mogelijke toekomstige Europese rechtsvorm, met specifieke kenmerken die zijn afgestemd op de sector van het hoger onderwijs.

ED-AFFICHE is een krachtig consortium van 51 instellingen voor hoger onderwijs (IHO’s) uit zes Europese universiteitsallianties (Una Europa, 4EU+, CHARM-EU, EC2U, EU-CONEXUS, Unite!). In overleg met ministeries van hoger onderwijs, kwaliteitsborgingsinstanties, studenten en werkgevers heeft het consortium het afgelopen jaar gewerkt aan het gezamenlijk ontwikkelen van een visie voor de Europese graad en het vaststellen van concrete stappen om deze te realiseren als instrument om bestaande wetgevende en administratieve belemmeringen voor de ontwikkeling van transnationale gezamenlijke opleidingen in Europa weg te nemen. Als gevolg hiervan heeft het consortium de Europese Commissie opgeroepen om processen te ontwikkelen ter ondersteuning van de voortzetting en uitbreiding van de nauwe samenwerking die in het kader van ED-AFFICHE en alle proefprojecten rond de Europese graad is gestart.

Resultaten van de projecten

Ondanks de aanzienlijke vooruitgang die is geboekt bij het faciliteren van de ontwikkeling van gezamenlijke opleidingen in Europa in het kader van het Bolognaproces, bleek uit de proefprojecten dat er nog steeds een aanzienlijk aantal belangrijke belemmeringen bestaat voor het opzetten en uitvoeren van transnationale gezamenlijke opleidingen. Deze belemmeringen omvatten onder meer complexe en langdurige kwaliteitsborgingsprocessen in een transnationale context, belemmeringen voor de automatische wederzijdse erkenning van kwalificaties, en een inconsistente erkenning van het werk van academisch personeel dat betrokken is bij transnationale samenwerkingsactiviteiten.

Een Europees diploma zou kunnen helpen om een aantal van deze resterende belemmeringen weg te nemen, in combinatie met de twee voorstellen voor aanbevelingen van de Raad inzake kwaliteitsborging en aantrekkelijke academische loopbanen, die deel uitmaken van het pakket maatregelen voor het Europese diploma dat de Commissie op 27 maart heeft gepresenteerd. Hierdoor zouden instellingen voor hoger onderwijs studenten meer mogelijkheden kunnen bieden, de administratieve lasten in verband met het opzetten en uitvoeren van gezamenlijke opleidingen kunnen verminderen, samenwerking op het gebied van onderwijs kunnen vergemakkelijken, het personeel meer mogelijkheden kunnen bieden en hen extra kansen op internationalisering kunnen bieden, en de transparantie en automatische erkenning van gezamenlijke opleidingen kunnen vergroten.

Het Europese diploma heeft ook tot doel studenten en jongeren meer kansen te bieden: meer mogelijkheden om aan verschillende universiteiten in Europa te studeren, om op verschillende campussen innovatieve, relevante en transdisciplinaire leermogelijkheden te volgen, om vaardigheden te verwerven die toekomstbestendig zijn en waar Europa behoefte aan heeft, om een baan te vinden met een diploma dat in de hele EU wordt erkend, en om zich Europeaan te voelen en erbij te horen.

En een mogelijke Europese rechtsstatus voor samenwerkingsverbanden zou in de toekomst niet alleen gezamenlijke onderwijsactiviteiten kunnen vergemakkelijken – zoals het verlenen van een Europees diploma en microcredentials voor een leven lang leren – maar zou tegelijkertijd ook de operationele en administratieve belemmeringen kunnen wegnemen of verminderen waarmee instellingen voor hoger onderwijs te maken hebben wanneer zij nauwer samenwerken.

“Er zal meer afstemming nodig zijn om alle obstakels in de toekomst uit de weg te ruimen. Laten we het momentum van alle belangrijke actoren benutten om ervoor te zorgen dat deze obstakels worden weggenomen, niet alleen ten behoeve van het Europese diploma, maar ook ten behoeve van alle vormen van samenwerking binnen de Europese ruimte voor hoger onderwijs”, aldus Kurt Willems, hoogleraar onderwijsrecht aan de KU Leuven en coördinator van ED-AFFICHE.

Volgende stappen op weg naar een Europees diploma

Dit voorstel voor een blauwdruk is slechts de eerste stap op weg naar een Europees diploma. Het vormt het startpunt voor formele besprekingen met de Raad van de EU over de goedkeuring van de Europese criteria en met de lidstaten over het doorvoeren van de nodige hervormingen.

In het najaar van 2024 is de Commissie van plan het eindrapport te presenteren waarin de resultaten van de Erasmus+-proefprojecten worden samengevat.

De nauwe samenwerking met de hogeronderwijssector zal worden voortgezet bij de volgende stappen op weg naar de invoering van een Europees diploma. De proefprojecten en de bredere hogeronderwijssector zullen de kans krijgen om verder bij te dragen aan de discussies over de invulling van het Europese diploma, in het kader van het European Degree Policy Lab en het European Degree Forum die de Commissie voor 2025 heeft gepland.

De volledige opname van de conferentie is hier te bekijken: CIVIS, een Europese burgeruniversiteit – YouTube

Achtergrond – De blauwdruk voor een Europees diploma

Het Europese diploma zal het voor universiteiten uit verschillende landen gemakkelijker maken om naadloos samen te werken en innovatieve gezamenlijke opleidingen te ontwikkelen die meerdere landen omvatten. De opleidingen die leiden tot Europese diploma’s zullen zich onderscheiden van reguliere opleidingen doordat ze een werkelijk transnationale leerervaring bieden en verder gaan dan louter een mobiliteitservaring.

Deze opleidingen zullen gezamenlijk worden ontwikkeld door universiteiten uit verschillende landen voor een multiculturele groep studenten, die de mogelijkheid krijgen om aan verschillende universiteiten in verschillende landen te studeren. Europese opleidingen bieden het beste onderwijs van meerdere universiteiten tegelijk, waarbij de verschillende sterke punten, kennis en expertise van onze onderwijssystemen worden gebundeld.

De criteria waaraan moet worden voldaan, zorgen ervoor dat Europese opleidingen studentgericht zijn en elementen bevatten zoals interdisciplinariteit, de ontwikkeling van kritische digitale vaardigheden, praktijkgerichte ervaringen zoals stages, vrijwilligerswerk, samenwerking met het bedrijfsleven en de publieke sector. De criteria benadrukken tevens het belang van de betrokkenheid van studentenvertegenwoordigers bij de besluitvorming, het streven naar inclusie, de ondersteuning van kansarme groepen studenten, democratische waarden en ecologische duurzaamheid.