Het TORCH-project bouwt de R&I-dimensie van CHARM-EU verder uit en heeft ‘Open Science’ als een van zijn belangrijkste thema’s.
Europese universiteiten geven steeds meer prioriteit aan burgerwetenschap in het kader van het beleid inzake verantwoord onderzoek en innovatie (RRI) en de ‘derde missie’ van universiteiten, waarbij de nadruk ligt op maatschappelijke betrokkenheid. Deze participatieve onderzoeksaanpak is erop gericht inclusiviteit te bevorderen, gemarginaliseerde groepen te betrekken en maatschappelijke uitdagingen aan te pakken door gebruik te maken van de kennis uit de eerste hand van individuen. De Universiteit van Barcelona heeft een institutioneel proefproject opgezet als lokaal initiatief binnen de bredere context van TORCH.
Ondanks het toenemende belang van burgerwetenschap staan Europese universiteiten voor de uitdaging om professionele wetenschappers een adequate opleiding te bieden. De vereiste vaardigheden variëren van technieken voor co-ontwerp en de ontwikkeling van digitale hulpmiddelen tot crowdsourcingstrategieën, communicatieve vaardigheden en ethische overwegingen. Bovendien maakt de betrokkenheid van maatschappelijke organisaties en overheidsinstanties bij burgerwetenschapsprojecten opleidingsinitiatieven noodzakelijk om de kloof tussen de academische wereld en externe partijen te overbruggen.
De Universiteit van Barcelona (UB) heeft een institutionele proef met opleidingen op het gebied van burgerwetenschap opgezet. Het initiatief is een lokaal project dat wordt ondersteund door partners en tot doel heeft een uitgebreid programma te ontwikkelen dat inspeelt op de uiteenlopende vaardigheden die nodig zijn voor succesvolle burgerwetenschapsprojecten.
Opleidingsinitiatieven: het institutionele proefproject van de Universiteit van Barcelona
De opleiding, die bestaat uit twee op elkaar aansluitende modules verspreid over drie opeenvolgende dagen, is op het niveau van de UB ontwikkeld. In samenwerking met deskundigen van het Instituut voor Levenslang Leren van de UB (ICE-IPD) is ernaar gestreefd om officiële erkenning voor de opleiding te verkrijgen.
In de eerste fase (februari–april 2023) heeft de proefwerkgroep, onder leiding van de Universiteit van Barcelona, het kader voor een uitgebreid opleidingsprogramma vastgesteld. In de daaropvolgende fase (mei–juli 2023) werd het opgestelde opleidingsprogramma binnen de werkgroep gepresenteerd en gevalideerd. De uitvoeringsdata werden bevestigd en er werd begonnen met de voorbereidingen voor een institutioneel evenement ter lancering van de opleiding (gepland voor 6-8 november aan de UB).
De UB heeft een institutionele website ontwikkelddie gericht is op burgerwetenschap. Deze werd tijdens de openingsceremonie van de opleiding aan de academische gemeenschap en externe belanghebbenden gepresenteerd door Ignasi Labastida (afgevaardigde van de rector voor Open Science) en professor Josep Perelló, directeur van de onderzoeksgroep OpenSystems UB. Deze webpagina biedt enerzijds een overzicht van een aantal burgerwetenschapsprojecten die momenteel aan de UB worden uitgevoerd. Anderzijds worden zes kernideeën gepresenteerd, beknopt weergegeven in zes infographicsdie de te volgen stappen uitleggen voor het opzetten van een burgerwetenschapsproject. De kernideeën zijn: co-creatie, gemeenschap, hulpmiddelen, data, ethiek, inclusie en actie.
Samenwerking en betrokkenheid van belanghebbenden
Omdat de UB inzag dat samenwerking noodzakelijk was, betrok zij externe belanghebbenden bij het proefproject rond burgerwetenschap. Docenten van de UB speelden, samen met vertegenwoordigers van de Raad van Catalaanse organisaties uit de derde sector (Taula) en het Erasmus-project Citizen Science Now, een cruciale rol bij het gezamenlijk opzetten van onderzoeksprojecten en het verfijnen van het opleidingsmateriaal. Deze samenwerking had tot doel de kloof tussen de academische wereld en externe organisaties te overbruggen en zo een holistische benadering van burgerwetenschap te bevorderen.
De context van burgerwetenschap aan Europese universiteiten
Burgerwetenschap, als een participatieve onderzoeksaanpak, wint aan populariteit in de regio’s van de Europese Unie. De nadruk op inclusiviteit voor achtergestelde of gemarginaliseerde groepen en de focus op het aanpakken van maatschappelijke uitdagingen vanuit verschillende disciplines onderstrepen het transformatieve potentieel van burgerwetenschap. Door de perspectieven en de kennis uit de eerste hand van diverse gemeenschappen te integreren, vergroot deze aanpak de relevantie en impact van wetenschappelijk onderzoek.
Er bestaat echter een kritieke leemte in de opleiding van professionele wetenschappers aan Europese universiteiten om effectief onderzoek te verrichten binnen het ‘Citizen Science’-paradigma. Transversale vaardigheden, variërend van technieken voor gezamenlijk ontwerp tot ethische overwegingen, zijn essentieel om de complexiteit van deze collaboratieve en interdisciplinaire aanpak het hoofd te bieden.
Het institutionele proefproject van de Universiteit van Barcelona vormt een belangrijke stap in het aanpakken van de opleidingskloof voor wetenschappers die zich bezighouden met burgerwetenschap. Nu universiteiten zich inzetten voor Open Science, dragen initiatieven als deze bij aan het bredere doel om inclusiviteit, samenwerking en effectieve betrokkenheid bij maatschappelijke uitdagingen te bevorderen. De gezamenlijke inzet van externe belanghebbenden benadrukt eens te meer de onderlinge verbondenheid die nodig is voor succesvolle burgerwetenschapsprojecten. De vooruitgang die de UB heeft geboekt, dient als voorbeeld voor andere universiteiten die burgerwetenschap in hun academische kaders willen integreren, waardoor een meer open, inclusieve en impactvolle benadering van wetenschappelijk onderzoek wordt bevorderd.