Deze cursus biedt een interdisciplinaire verkenning van vergelijkende studies en vergelijkende literatuurwetenschap, waarbij speciale aandacht wordt besteed aan de diepgaande invloed van ideologieën, politiek en instellingen uit de Koude Oorlog op wereldwijde literaire en culturele ontwikkelingen. Aan de hand van een grondige analyse van fundamentele teksten en belangrijke casestudies onderzoekt de cursus de dynamische wisselwerking tussen culturele productie, politieke ideologieën en intellectuele kaders in de 20e eeuw.
Thema’s en doelstellingen van de cursus
1. Grondslagen van vergelijkende studies
Verken de historische en methodologische oorsprong van vergelijkende benaderingen in de
geesteswetenschappen. Analyseer belangrijke bijdragen uit de taalkunde, geschiedenis en antropologie, met een
nadruk op Oost- en Midden-Europa als een centrum van intellectuele en culturele verwevenheid.
Dit thema vormt de basis om te begrijpen hoe vergelijking functioneert als een
wetenschappelijk en politiek instrument.
2. Vergelijkende en wereldliteratuur
Volg de opkomst van de wereldliteratuur als concept en discipline, vanaf de vroege formuleringen
door Herder en Goethe tot aan de institutionalisering ervan in de moderne tijd. Tijdens de discussies wordt onderzocht
hoe wereldwijde literaire uitwisselingen werden gevormd door en reageerden op politieke ideologieën, waarmee
de weg werd vrijgemaakt voor de veranderingen tijdens de Koude Oorlog.
3. Culturen tijdens de Koude Oorlog en wereldliteratuur
Onderzoek de Koude Oorlog als een cruciale periode voor wereldwijde literaire productie en culturele
diplomatie. Onderwerpen zijn onder meer: Sovjetbenaderingen van wereldliteratuur: onderzoek hoe de Sovjet-
Unie literatuur inzette als middel voor socialistisch internationalisme en ideologische
voorlichting. Culturele diplomatie tijdens de Koude Oorlog: Beoordeel het strategische gebruik van literatuur en intellectuele
netwerken door zowel de VS als de Sovjet-Unie in hun ideologische strijd. Culturele politiek
en intellectuele kritiek: Ga in op kritiek op ideologieën uit de Koude Oorlog en hun invloed op
antropologie, geschiedenis en vergelijkende studies.
4. Het smeden van solidariteitsbanden tijdens de Koude Oorlog
Onderzoek de rol van instellingen als UNESCO en het ICLA bij het bevorderen van literaire en intellectuele
solidariteitsbanden over politieke scheidslijnen heen. Onderwerpen zijn onder meer censuurpraktijken, grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden en de blijvende invloed van de kaders uit de Koude Oorlog op de hedendaagse literatuurwetenschap
.
Aanwezigheidsbeleid
Regelmatige aanwezigheid is essentieel voor het succesvol afronden van deze cursus en voor het behalen van een eindcijfer. Van studenten wordt verwacht dat zij bij elke les aanwezig zijn, hetzij persoonlijk, hetzij synchroon online. Gedurende het semester zijn maximaal drie afwezigheden toegestaan. Er wordt een afwezigheid geregistreerd als een student meer dan 15 minuten te laat inlogt of meer dan 15 minuten te vroeg uitlogt. Het missen van meer dan drie lessen heeft een negatieve invloed op het eindcijfer. Omgekeerd wordt regelmatige aanwezigheid (d.w.z. geen of minimale afwezigheden) positief meegewogen bij het bepalen van het eindcijfer. Studenten worden sterk aangemoedigd om de docent vooraf op de hoogte te stellen van eventuele te verwachten afwezigheden.
Cursusmateriaal
Alle verplichte leesmateriaal wordt door de docent online beschikbaar gesteld via het Moodle-leerbeheersysteem. Studenten zijn zelf verantwoordelijk voor het regelmatig raadplegen van dit materiaal en het doorwerken van de opgegeven leesopdrachten vóór de les.
Hoewel BA-studenten van harte welkom zijn om deel te nemen, is het seminar bedoeld voor gevorderden en behandelt het historisch en contextueel complexe stof.
Kennis:
Aan het einde van de cursus zal de cursist blijk geven van een genuanceerd begrip van de historische en methodologische grondslagen van vergelijkende en culturele studies. De cursist zal de raakvlakken tussen wereldliteratuur en ideologieën uit de Koude Oorlog kunnen toelichten, met de nadruk op culturele, politieke en institutionele dynamieken. De cursist zal in staat zijn om belangrijke teksten en debatten binnen de vergelijkende literatuurwetenschap en de wereldliteratuurwetenschap te identificeren en in hun context te plaatsen. De cursist zal in staat zijn om fundamenteel literatuurwerk op het gebied van vergelijkende literatuurwetenschap kritisch te benaderen en te situeren binnen bredere politieke en culturele contexten. Ten slotte zal de cursist in staat zijn om te reflecteren op de erfenis van de cultuurpolitiek uit de Koude Oorlog en de implicaties daarvan voor de hedendaagse mondiale literaire uitwisseling te verwoorden.
Vaardigheden:
Aan het einde van de cursus zal de cursist in staat zijn om historische en analytische essays te analyseren en te interpreteren aan de hand van kritische en contextuele benaderingen. De cursist zal in staat zijn om literaire werken binnen specifieke tradities of contexten te vergelijken en tegen elkaar af te zetten, waarbij zowel unieke kenmerken als gemeenschappelijke thema’s worden belicht. De cursist zal tevens in staat zijn om kritisch denken en analytisch redeneren toe te passen in schriftelijke en mondelinge besprekingen van de cursusstof.
Houding:
Aan het einde van de cursus zal de cursist blijk geven van openheid om te werken binnen diverse culturele en intellectuele contexten. De cursist zal in staat zijn om op een genuanceerde manier waardering te tonen voor historische contexten en belangrijke literaire concepten die intellectuele nieuwsgierigheid stimuleren.
Zelfstandigheid en verantwoordelijkheid:
Aan het einde van de cursus zal de cursist in staat zijn om complexe ideeën uit verschillende bronnen samen te vatten en eigen interpretaties te formuleren. De cursist zal in staat zijn om verantwoordelijkheid te nemen voor het ontwikkelen en presenteren van goed onderbouwde en originele argumenten op basis van het cursusmateriaal.
Barnhisel, Greg. Cold War Modernists. New York: Columbia University Press, 2015.
Boas, Franz. „The Limitations of the Comparative Method of Anthropology.” Science 4, nr. 103 (1896): 901–908.
Brouillette, Sarah. Literature and the Creative Economy. Stanford, CA: Stanford University Press, 2014.
Chomsky, Noam, red. The Cold War and the University: Toward an Intellectual History of the Postwar Years. New York: The New Press, 1997.
Clark, Katerina. Moscow, the Fourth Rome: Stalinism, Cosmopolitanism, and the Evolution of Soviet Culture, 1931–1941. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2011.
Damrosch, David, Natalie Melas en Mbongiseni Buthelezi, red. The Princeton Sourcebook in Comparative Literature: From the European Enlightenment to the Global Present. Princeton: Princeton University Press, 2009.
D’Haen, Theo, César Domínguez en Mads Rosendahl Thomsen, red. World Literature: A Reader. Londen: Routledge, 2013.
Greenberg, Udi. The Weimar Century: German Émigrés and the Ideological Foundations of the Cold War. Princeton: Princeton University Press, 2015.
Mandler, Peter. “Deconstructing Cold War Anthropology.” In *Uncertain Empire: American History and the Idea of the Cold War*, onder redactie van Joel Isaac en Duncan Bell, 245–266. New York: Oxford University Press, 2012.
Moyn, Samuel. *Liberalism Against Itself: Cold War Intellectuals and the Making of Our Times*. New Haven: Yale University Press, 2023.
Rubin, Andrew N. Archives of Authority: Empire, Culture, and the Cold War. Princeton: Princeton University Press, 2012.
Tihanov, Galin. The Birth and Death of Literary Theory: Regimes of Relevance in Russia and Beyond. Stanford, CA: Stanford University Press, 2019.
De cursus is opgebouwd rond diepgaande besprekingen van sleutelteksten, waarbij de docent het thematische kader aangeeft en een grondige tekstanalyse uitvoert. Actieve deelname van de studenten is essentieel, aangezien elke sessie is bedoeld om een open, kritische dialoog te bevorderen waarin studenten hun eigen disciplinaire en culturele perspectieven inbrengen. Deze interculturele uitwisseling is bedoeld om de collectieve interpretatie van de lezingen te verrijken en vergelijkende inzichten te stimuleren. De dialoogvorm wordt aangevuld met korte, gerichte presentaties door de docent, waarbij visueel materiaal wordt gebruikt om de literaire en historische inhoud in een bredere context te plaatsen. Deze presentaties dienen zowel om bredere kaders te introduceren als om verdere discussie te stimuleren. Over het geheel genomen legt de onderwijsmethode de nadruk op samenwerkend leren, intercultureel bewustzijn en kritische omgang met zowel tekstueel als visueel materiaal.
Cijferlijst