Dr. Helen Toxopeusstudeerde Internationale Economie en Bedrijfskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Daarna werkte ze bij ABN AMRO. Ze promoveerde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam op het onderwerp ‘Financiering van duurzame innovatie’. Binnen de Utrecht School of Economics is ze als universitair hoofddocent verbonden aan de onderzoeksgroep Strategie, Organisatie en Ondernemerschap. Daarnaast is ze bestuurslid van het Sustainable Finance Lab, een Nederlandse denktank voor een duurzame financiële sector die banden heeft met de Universiteit Utrecht.
In 2050 zal 70 % van de wereldbevolking in steden wonen. Steden worden steeds dichterbevolkt en de klimaatrisico’s – hitte, overstromingen en extreem weer – nemen toe. “De noodzaak om nu iets te doen voor toekomstige generaties is ontzettend groot”, stelt Toxopeus. Stedelijke natuur helpt aantoonbaar bij hittestress en watertekorten. Ze verbetert de biodiversiteit, de gezondheid, het welzijn, de leefbaarheid en de sociale cohesie. Natuur in de stad kan voor bewoners een wereld van verschil betekenen. Vooral in dichtbebouwde wijken waar de gevolgen van extreem weer als gevolg van klimaatverandering hard aankomen. Natuur in de stad kost weliswaar veel geld, maar levert de bewoners ook veel op.
“De noodzaak om nu iets te doen voor toekomstige generaties is ontzettend groot.”
In dit verband worden groendaken vaak als voorbeeld genoemd. Deze zorgen niet alleen voor een koelere omgeving, maar de natuurlijke bescherming tegen UV-straling leidt ook tot minder schade. Verzekeringsmaatschappijen weten inmiddels dat groendaken daardoor veel langer meegaan dan daken van bitumen. „Maar er is nog meer mogelijk: bijvoorbeeld het vergroenen van straten. Dat ziet er leuk uit en dat is natuurlijk ook een goede reden om te vergroenen. Maar je ziet ook dat het terugbrengen van twee rijstroken naar één rijstrook, het verminderen van het aantal parkeerplaatsen en het aanleggen van meer groen ervoor zorgen dat de vergroening meer verkoeling biedt, dat het insecten aantrekt en dat het water opvangt. Dit heeft een risicobeperkend effect. Bovendien leidt het tot duurzame mobiliteit, omdat mensen gaan fietsen of lopen. Op die manier kan het ook de gezondheid verbeteren.”
Multidisciplinaire samenwerking
“Een van de kernpunten van mijn onderzoek is hoe je verschillende partijen enthousiast kunt maken om mee te betalen. Dat kunnen burgers zijn, maar ook gemeenten, verzekeringsmaatschappijen, bedrijven en fondsen.” Door middel van kwalitatief onderzoek – waarbij ze vaak instellingen bezoekt en gesprekken voert met mensen die zich op allerlei manieren bezighouden met het vinden van oplossingen – brengt Toxopeus in kaart welke ontwikkelingen wereldwijd, binnen de EU maar ook in Nederland mogelijk zijn. Ook letterlijk, want in een eerder project analyseerden zij en haar collega’s duizend gevallen van stedelijke natuur, voornamelijk in Europa, uit de Urban Nature Atlas, om te zien wie deze natuur financierde.
“De financiering van groene initiatieven, de organisatie ervan, maar ook het onderzoek hiernaar vraagt om multidisciplinaire samenwerking. We doen dit onder meer samen met Copernicus (het duurzaamheidsinstituut van de Universiteit Utrecht) en vijf andere universiteiten in Europa. Ik ben betrokken bij HORIZON, een project dat onder andere gaat over de medefinanciering van de natuur in en rond de stad. Momenteel werk ik aan een beleidsnota voor de VN over de financiering van bomen in de stad. Het idee is dat deze nota vervolgens als input kan dienen voor het IPCC-rapport over steden, waaraan momenteel wordt gewerkt. Daarnaast heb ik drie jaar meegewerkt aan de City Deal over de openbare ruimte in Nederland en heb ik een klimaatblog geschreven voor het NRC over het idee dat de natuur allerlei voordelen biedt, en niet alleen maar kosten met zich meebrengt. Ik ben ook lid van het GIOS-netwerk (Groen In en Om de Stad): een team voor stedelijke natuur, dat ondergebracht is bij drie verschillende ministeries. Daar heb ik mijn kennis over de financiering van natuurgebaseerde oplossingen ingebracht voor een stuk voor de Tweede Kamer. Eigenlijk wil je de puzzel compleet maken, waarbij partijen die ervan profiteren, er ook voor mee betalen. Dat is tegelijkertijd het moeilijke deel: het gaat niet om een volledig particulier of publiek goed.”
“Economie, natuur, welvaart en welzijn zijn op allerlei manieren met elkaar verweven.“
Groen en rechtvaardig
Een ander aspect waar Toxopeus zich mee bezighoudt, is het thema rechtvaardigheid. Door het werk van haar ouders groeide ze op in verschillende landen. In onder andere Thailand en Indonesië zag ze prachtige natuurgebieden, waardoor ze een liefde voor de natuur ontwikkelde. Maar al vanaf jonge leeftijd werd ze daar ook geconfronteerd met armoede. Ze zag vooral hoe ongelijk de rijkdom verdeeld was. “Ik woonde in een gewoon huis, terwijl ik leeftijdsgenoten zag die in kartonnen dozen onder de brug sliepen. Als zesjarige begreep ik dat niet en vroeg ik me af of dat ook anders kon. Economie, natuur, rijkdom en welzijn zijn op allerlei manieren met elkaar verweven. Ik wil nog steeds weten hoe dat precies werkt en waar het beter kan.”
In haar werk laat ze zich leiden door diezelfde nieuwsgierigheid en datzelfde rechtvaardigheidsgevoel, en onderzoekt ze de mogelijkheden van duurzame economische groei. „Door te investeren in de natuur – de basis waaruit we alles putten – investeer je ook in het vermogen van de economie. Wat zijn de positieve effecten van meer groen in de stad? Als je de dichtbebouwde straten groener maakt, stijgt de waarde van de gebouwen daarin. Vastgoedeigenaren ontvangen ook meerwaarde voor een straat die door de overheid is vergroend, maar hoe zorg je ervoor dat ze mee gaan betalen? Zo’n investering is simpelweg niet zo gemakkelijk terug te zien in de cashflow, zoals bij zonnepanelen. Er zijn eigenlijk drie redenen om er geld in te steken. Door het risico op klimaatproblemen te verminderen (risicobeperking) kun je op de lange termijn toch op een risicovolle plek voordelig bouwen. Ook bij verdichting (bouwen binnen de stad) kun je de vastgoedwaarde verhogen door natuur toe te voegen. En bij stedelijke compensatie (het verplaatsen van gebouwen) gaat het meestal om regels die van bovenaf worden opgelegd en die ervoor zorgen dat als je ergens in de stad iets bouwt, je dat elders moet compenseren. Alle drie zijn het methoden om het mogelijk te maken op een groene en tegelijkertijd winstgevende manier te blijven bouwen.”
“Als zo’n plek mooier en aangenamer wordt om in te wonen, zie je vaak dat de huurprijzen stijgen.”
Maar hoe zorg je ervoor dat je tegelijkertijd de mensen die er wonen niet uit het oog verliest? Als zo’n plek mooier en aangenamer wordt om in te wonen, zie je vaak dat de huurprijzen stijgen. “Dat is, vooral voor kwetsbare groepen, geen goede ontwikkeling; die mensen kunnen er dan niet meer wonen. Het is een enorm complex samenspel waarvoor ik ook nog niet alle oplossingen heb. Maar ik vestig wel de aandacht op dit probleem. En ik hoop dat ik er nog lang onderzoek naar kan blijven doen.”
“Het is een enorm complex samenspel waarvoor ik zelf ook nog niet alle oplossingen heb”.
Een vrolijke prijs
Helen Toxopeus isgenomineerd voor de Agnites Vrolik-prijs en heeft de prijsvan het Utrecht University Fundgewonnen. De nominatie maakt haar niet alleen blij, maar raakt haar ook echt. Bovendien onderstreept de nominatie het belang van groen en natuur in een omgeving die steeds stedelijker wordt. Dat ze wordt gewaardeerd voor haar uitzonderlijke bijdrage aan de samenleving, is een mooie bevestiging van alle energie die ze in haar onderzoek steekt. Met het onderzoeksgeld van de Vrolik-prijs kan ze verschillende dingen doen. „Een van de plannen is om alle Nederlandse actoren bijeen te brengen op een nationale conferentie om al deze kennis te delen. Ik zou ook graag samen met hypotheekverstrekkers onderzoeken welke publieke en private partijen betrokken zouden kunnen worden bij het vergroenen van particuliere tuinen, die momenteel vaak verstard zijn. Tot slot zou ik graag met een workshop, bij voorkeur samen met het WWF, deelnemen aan de biodiversiteitsconferentie die dit najaar in Armenië plaatsvindt.”
Oorspronkelijke bron van dit webbericht: https://www.uu.nl/en/bite-of-science/profitably-greening-up-in-the-city