CHARM-EU: Jan aan het stuur

Onderwijsvernieuwer Jan Haarhuis speelde een voortrekkersrol bij de oprichting van CHARM-EU. Sinds 2019 is Jan actief betrokken geweest bij de vormgeving van deze nieuwe Europese universiteitsalliantie. Zo gaf hij leiding aan het werkpakket ‘Onderwijs- en leerstrategieën’ en was hij lid van de raad van bestuur. Binnen CHARM-EU was Jan een drijvende kracht achter onderwijsvernieuwing en -transformatie. Ferenc Takó, directeur van CHARM-EU aan de Eötvös Loránd-universiteit in Boedapest, beschrijft de invloed van Jan als volgt: „De op uitdagingen gebaseerde onderwijsaanpak is de motor achter de CHARM European University, en de totstandkoming ervan is onlosmakelijk verbonden met de naam van Jan Haarhuis. Hij had er als eerste een visie op, hij was de drijvende kracht erachter, hij heeft aan elke fase van de totstandkoming meegewerkt – en toen de motor voor het eerst werd gestart, zaten we daar met Jan aan het stuur. Krachtig, snel en uiterst betrouwbaar, maar zonder iets schadelijks uit te stoten – deze motor is werkelijk ‘CHARM-vol’.”

Baanbrekende ideeën en grote ambitie

Wat Jan onderscheidt, is zijn vermogen om ambitieuze ideeën te verwezenlijken. Gilles Subra, directeur van CHARM-EU aan de Universiteit van Montpellier, zei hierover: “Jan Haarhuis, een inspirerende leider, belichaamt de visie van CHARM-EU als Europese universiteit. Zijn inzet, respect en innovatieve denkwijze hebben het succes van de alliantie aangedreven. Met baanbrekende ideeën en grote ambitie gaf hij voorrang aan innovatie boven belemmeringen, waarbij hij vertrouwde op de kracht van gemotiveerde individuen. Jans leiderschap en ontwerpdenken hebben de visie werkelijkheid gemaakt door vanaf de basis een Europese masteropleiding op te bouwen, die verder gaat dan louter aanbevelingen en handleidingen. Zijn invloed is zowel tastbaar als inspirerend geweest.”

De toekomst vormgeven

Ter ere van het pensioen van Jan Haarhuis organiseerde de Universiteit Utrecht een symposium met als titel ‘Shaping the Future of Higher Education’. Bert van der Zwaan, voormalig rector van de Universiteit Utrecht, opende het symposium met een keynote-toespraak getiteld ‘The Coming Great Transformation’. Hij stelt de vraag of onderwijssystemen in staat zijn zichzelf te transformeren om de uitdagingen van morgen het hoofd te bieden. Een van de belangrijkste voorwaarden hiervoor is dat Europese universiteiten samenwerking boven concurrentie moeten stellen. CHARM-EU is een goed voorbeeld van een dergelijke samenwerking, maar Bert is van mening dat er nog ruimte voor verbetering is. Volgens hem moet de focus van CHARM-EU verder reiken dan het stimuleren van studentenmobiliteit. Het beleid van de EU zal erop gericht zijn universiteitsnetwerken beter in te zetten om wereldwijd zichtbare kenniscentra te creëren. Dit beleid zal universiteitsnetwerken ertoe aanzetten hun middelen te bundelen voor het werven van talent en zich effectiever aan te passen aan de behoeften van de arbeidsmarkt. Bert voorziet een belangrijke rol voor CHARM-EU in dit proces.

De keynote werd gevolgd door een interactieve paneldiscussie over onderwijsinnovatie, die vanuit vier verschillende perspectieven werd belicht door Eveline Renders (EUNIS/SURF), Niels Bovenschen (UMC Utrecht), Meritxell Chaves (CHARM-EU/FOREU4ALL/Universiteit van Barcelona) en Sebastiaan Steenman (Universiteit Utrecht). Tijdens de discussie kwam onder andere het belang van Europese universiteitsallianties bij het stimuleren van innovaties binnen het hoger onderwijs aan bod. De panelleden benadrukten de rol van CHARM-EU als proeftuin, startpunt en drijvende kracht. CHARM-EU bevordert contacten en samenwerking met Europese collega’s, wat het belangrijkste voordeel is van CHARM-EU en andere allianties. Meritxell Chaves, secretaris-generaal van CHARM-EU, voegde hieraan toe dat allianties te vergelijken zijn met start-ups, maar dat ze geleidelijk de volgende stap moeten zetten.

De baanbrekende visie van CHARM-EU

Jan Haarhuis nam deel aan een live-interview. Hij blikte terug op hoe hij zich bij het opstellen van het voorstel voor CHARM-EU niet alleen het oprichten van een nieuwe universiteit had voorgesteld, maar ook het ontwikkelen van een volledig nieuw onderwijsconcept: „We kregen de kans om een nieuwe universiteit op te richten, dus hadden we ook de mogelijkheid om iets volkomen vernieuwends te doen. Uiteindelijk kregen we van de Europese Commissie toestemming om een proefproject van drie jaar uit te voeren. We zijn helemaal vanaf nul begonnen.” Tim Savage, die namens Trinity College Dublin eveneens betrokken was bij het opstellen van het oorspronkelijke voorstel voor CHARM-EU, sprak over de rol van Jan en zei: „Er werd veel gediscussieerd, maar er kwam altijd een voor iedereen bevredigende conclusie. Wat vooral opvalt aan Jan is zijn vermogen om zowel het perspectief van de studenten als dat van de docenten te begrijpen.”

Na vandaag neemt Jan afscheid van de Universiteit Utrecht en van CHARM-EU. Zijn nalatenschap blijft echter een bron van inspiratie en geeft vorm aan het Europese hoger onderwijs, dankzij een perfecte combinatie van vooruitstrevend denken en pragmatisch handelen.