Na twee succesvolle jaarlijkse conferenties die virtueel waren georganiseerd, was de Universiteit van Barcelona gastheer van de Jaarconferentie 2022, de eerste jaarlijkse bijeenkomst van de Alliantie die in fysieke vorm plaatsvond. Het prachtige historische gebouw van de UB verwelkomde de collega’s van de acht CHARM-EU-partneruniversiteiten, evenals studenten, academici, vertegenwoordigers van andere Europese universiteitsallianties, beleidsmakers en externe belanghebbenden uit het bedrijfsleven en de samenleving. Het tweedaagse evenement bood een levendige sfeer voor vruchtbare discussies en vormde een uitstekende gelegenheid om de resultaten van de afgelopen drie jaar te presenteren en tegelijkertijd vooruit te blikken op de komende periode van samenwerking, zowel binnen de CHARM-EU-alliantie als in de Europese onderwijsruimte.

Om de toon voor het evenement te zetten en het hoofdthema vanuit verschillende invalshoeken te belichten, werd de conferentie geopend met een speciaal panel onder leiding van prof. Joan Guàrdia Olmos, rector van de Universiteit van Barcelona. Na zijn welkomstwoord bracht deze interactieve sessie CHARM-EU-studente Olivia Riksen, lid van de Academische Raad Marjanneke Vijge (UU), projectmanager Julien Lorentz (UM) en senior duurzaamheidsadviseur Hugo von Meijenfeldt(UN Global Compact) bijeen om de toon te zetten door vanuit verschillende perspectieven de belangrijkste uitdagingen en resultaten met betrekking tot het European Universities Initiative en duurzaamheid te bespreken.

Om het evenement verder in perspectief te plaatsen en CHARM-EU – evenals de rol van Europese universiteiten – in een bredere context te situeren, nam Vanessa Debiais-Sainton, hoofd van de afdeling Hoger Onderwijs van de Europese Commissie, online deel aan de volgende sessie om het standpunt van de Europese Commissie toe te lichten. Zij feliciteerde CHARM-EU met de succesvolle aanvraag in het kader van de Erasmus+-oproep voor Europese universiteiten van 2022 en benadrukte het belang van het ‘toepassen’ van de nieuwe inzichten die binnen CHARM-EU zijn opgedaan binnen de partnerinstellingen, en van het ondersteunen van studenten en medewerkers om de toegevoegde waarde te ervaren van het deel uitmaken van de Europese onderwijsruimte. Ze benadrukte dat het doel van de EU is om de meerderheid van de studenten in staat te stellen te studeren en te leren samenwerken over grenzen en disciplines heen, om zo de grote uitdagingen van onze tijd, zoals klimaatverandering, het hoofd te kunnen bieden. Na haar toespraak gaf staatssecretaris Markus González Beilfuss van het Spaanse Ministerie van Universiteiten waardevolle inzichten in de rol en impact van de Europese Universiteiten op nationaal niveau. Hij stond stil bij enkele uitdagingen waarmee lidstaten worden geconfronteerd bij het omgaan met de werking van allianties, zoals juridische kwesties en de moeilijkheid om met universitair beleid om te gaan. Hij benadrukte het belang van interne verandering, internationale dialoog en een intensievere bekendmaking van het initiatief aan de Europese samenleving.

Na een bespreking van de impact van de Europese universiteitsallianties in zowel de Europese als de nationale context, stond de eerste plenaire sessie in het teken van de opbouw van CHARM-EU, een nieuw Europees universiteitsmodel dat de afgelopen drie jaar vanaf nul is opgebouwd. Om de discussie op gang te brengen, gaf Meritxell Chaves, Alliance Manager van CHARM-EU, een presentatie waarin ze de resultaten van de eerste samenwerkingsfase samenvatte. Na haar toelichting deelden vertegenwoordigers van de oprichtende universiteiten – Núria Casamitjana van de Universiteit van Barcelona (UB), Padraig Carmody van Trinity College Dublin (TCD), Jan Haarhuis van de Universiteit Utrecht (UU), Ferenc Takó van de Eötvös Loránd-universiteit (ELTE) en Gilles Subra van de Universiteit van Montpellier (UM) – hun ervaringen die zij als projectdirecteuren hadden opgedaan bij het coördineren van de implementatie van CHARM-EU. Met het oog op de toekomst bespraken zij ook de prioriteiten en ambities van het nieuwe project van de alliantie: CHARM-EIGHT.

Deze meer op CHARM-EU gerichte discussie werd gevolgd door een plenaire zitting waarin de nadruk lag op beste praktijken en beleidshervormingen van Europese universiteiten, waarbij vertegenwoordigers van andere allianties hun eigen ervaringen en toekomstplannen deelden. Vicerector Antoni Luna Garcia van de Universiteit Pompeu Fabra vertegenwoordigde de EUTOPIA-alliantie en benadrukte het belang van het verbinden van gemeenschappen binnen en buiten de universiteitsmuren, evenals hun plannen om deze verbindingen tijdens hun volgende project te versterken en uit te breiden. Als vertegenwoordiger van de 4EU+-alliantiepresenteerden Hakima Fassi Fihri, hoofd van het lokale kantoor, en Isabelle Kratz, secretaris-generaal van 4EU+, de resultaten en de bestuursstructuur van hun alliantie. Daarbij benadrukten zij hun inzet voor stapsgewijze duurzaamheid en de noodzaak van meer samenwerking tussen de allianties. Online aanwezig als vertegenwoordigers van Una Europasprak secretaris-generaal Emily Palmer over de vele successen van de alliantie en de gezamenlijke onderwijsprogramma’s. Ze benadrukte het belang van het versterken van gemeenschappen en het focussen op het transformatieve en innovatieve potentieel van Europese universiteiten met een multidimensionale, flexibele aanpak. Raúl Ramos, vicerector voor internationaliseringsbeleid aan de UB, nam namens CHARM-EU deel aan dit panel met vertegenwoordigers van verschillende allianties.

Na de lunchpauze konden de deelnemers een van de vijf thematische breakout-sessies van het evenement bijwonen. In lijn met het overkoepelende conferentiethema was het doel van deze sessies om verschillende strategische onderwerpen te behandelen die verband hielden met zowel eerdere resultaten als de doelstellingen van het nieuwe CHARM-EIGHT-project, dat in 2023 van start gaat. In werkgroep 1, voorgezeten door adjunct-directeur Julien Frémont (Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne), deelden CHARM-EU-collega’s – Jake Byrne (TCD), Dimitra Mousa (UU) en Ágnes Albert (ELTE) – de uitdagingen en successen in verband met het accreditatieproces en de pilotfase van de masteropleiding in Global Challenges for Sustainability. Vervolgens spraken vertegenwoordigers van de EU-CONEXUS-alliantie – Amanda Sancho (Universiteit van Valencia) en Alexandru Aldea (UTCB) – stelden hun gezamenlijke minorprogramma’s op bachelorniveau (BSc) op het gebied van kustduurzaamheid voor, samen met enkele uitdagingen en beste praktijken. Breakout-sessie 2, voorgezeten door vicerector Imre Hamar (ELTE), richtte zich op het bestuursmodel van CHARM-EU: vicevoorzitter Patrick Caron (UM) sprak over het bestuur van het eerste project; rectorcommissaris Núria Casamitjana (UB) lichtte de opzet van het nieuwe model voor de alliantie toe, terwijl vicerector Frank Miedema (UU) het nieuwe bestuursmodel en de noodzakelijke stappen voor de implementatie ervan presenteerde.

De derde werkgroep, voorgezeten door Péter Tordai, adjunct-directeur mobiliteit van ELTE, was gewijd aan innovatieve mobiliteitsvormen in het kader van de opzet van de Europese universiteitsallianties. Luca Alexa Erdei (ELTE), Harriet Klåvus (Åbo Akademi) en Andrius Uždanavičius (ARQUS Alliance), Leticia Díaz Platero (SEPIE) en CHARM-EU-student Marcin Chojnacki bespraken uitdagingen, oplossingen en beste praktijken bij de organisatie van fysieke en blended mobiliteitsprogramma’s op korte en lange termijn als onderdeel van gezamenlijke opleidingsprogramma’s binnen universitaire allianties. Breakout-sessie 4, voorgezeten door vicerector László Zentai (ELTE), droeg bij aan het debat over hoe innovatie en beste praktijken op allianceniveau konden worden geïntegreerd om transformatie op institutioneel niveau te ondersteunen. Een van de belangrijkste conclusies van de discussie tussen voorzitter Susanne Staude (HRW), José García (UB), Jan Haarhuis (UU) en Gilles Subra was dat een bottom-upbenadering (in combinatie met de steun van het universitair bestuur) essentieel is om verandering op institutioneel niveau te bewerkstelligen. De vijfde thematische sessie, voorgezeten door Brian Broderick van TCD, richtte zich op de rol van allianties bij het slaan van een brug tussen onderzoek en onderwijspraktijk, met bijdragen van vicerector Jordi Garcia Fernàndez (UB); vicerector Marko Joas (Åbo Akademi University), masterstudente Graciela van Schaik (UU) en senior duurzaamheidsadviseur Hugo von Meijenfeldt (UN Global Compact).

Tijdens de afsluitende sessie van de eerste dag van de conferentie hield filosoof Daniel Innerarity, essayist en hoogleraar politieke en sociale filosofie, een bijzondere keynote-toespraak over het vormgeven van een nieuwe relatie tussen wetenschap en samenleving. Hij ging in op het onderscheid en de dynamiek tussen het laboratorium en de buitenwereld, tussen wetenschap en andere sociale systemen, tussen deskundigen en leken, en ten slotte tussen wetenschappelijke waarheid en de publieke opinie.

Ter afsluiting van de eerste dag konden de deelnemers deelnemen aan een culturele activiteit en kennismaken met de Catalaanse traditie van de Castellers, het bouwen van menselijke torens.

De tweede dag begon met een plenaire sessie die nauw aansloot bij de doelstellingen van het EU-actieplan voor digitaal onderwijs. Het panel, voorgezeten door Marga Bonmatí Pérez van de UB, presenteerde voorbeelden en ervaringen op het gebied van IT-infrastructuur, interoperabiliteit en de toekomst van digitalisering. Onderwijskundigen Vanessa Vigano (UM) en Daniel Griffin (TCD) deelden hun ervaringen met de virtuele leeromgeving, opkomende technologieën en het hybride klaslokaal dat wordt gebruikt in het CHARM-EU-masterprogramma. Ben Parker van de Technische Universiteit Eindhoven, die online deelnam als vertegenwoordiger van de EuroTeQ Alliance, vertelde hoe zij samen met SURF API’s hebben ontworpen die de gegevensstroom tussen de leden van de alliantie zullen vergemakkelijken. Namens de UNITE! Alliance presenteerden Jesus Alcober (Universitat Politecnica de Catalunya) en Martin Ebner (Technische Universiteit Graz) de Metacampus van hun alliantie, die fungeert als ontmoetingsplaats, leerbeheersysteem en tevens als community-site. Tot slot sprak innovatiemanager Christien Bok van SURF over het opzetten van een Europees digitaal ecosysteem voor het onderwijs en benadrukte zij de noodzaak van samenwerking tussen de allianties om oplossingen te vinden voor de problemen waarmee elke alliantie te maken heeft.

Het tweede panel, voorgezeten door Maria Teresa Sauras Yera (UB), afgevaardigde van de rector voor duurzaamheid, richtte zich op een kernwaarde van de CHARM-EU-alliantie: inclusie en diversiteit. Tijdens deze sessie liet Agnes Sarolta Fazekas, leider van het Inclusiveness Team, zien hoe toegankelijkheid en inclusie stap voor stap zijn verweven met het DNA van CHARM-EU. Cati Jerez Paredero van de UB deelde inzichten en ervaringen als vertegenwoordiger van UNI(di)VERSITY, terwijl Marcello Scalisi, directeur van UNIMED, sprak over het werk van de Mediterranean Universities Union op het gebied van inclusie. Hij benadrukte dat universiteiten een belangrijke (bemiddelende) rol kunnen spelen om kwetsbare gemeenschappen zoveel mogelijk te betrekken. De conclusie van het panel was duidelijk: inclusie is een zaak van iedereen en essentieel voor het tot stand brengen van dialoog en diepgaande samenwerking.

In aansluiting op het thema van de vorige sessie stond het laatste panel in het teken van de principes van het Nieuwe Europese Bauhaus en de waarden van de Europese universiteiten, die zich inzetten voor een duurzame en inclusieve toekomst. Marco Ros Sempere, lid van het Europees Parlement, verwelkomde de deelnemers aan de sessie online vanuit Straatsburg en vatte de ambitie van het Nieuwe Europese Bauhaus samen: het combineren van schoonheid, maatschappelijke betrokkenheid en duurzaamheid. Na zijn toespraak gingen de panelleden – waaronder vicerector Frank Miedema (UU), universitair hoofddocent Pedro Matias (namens de FilmEU Alliance), directeur Anna Ramos (Fundació Mies van der Rohe), Julia Miralles de Imperial Pujol, adviseur voor wetenschaps- en universiteitsbeleid (gemeentebestuur van Barcelona) en Joanna Post van de afdeling Aanpassing van het Klimaatveranderingsprogramma van de Verenigde Naties – de multisectorale en multidisciplinaire aanpak van het initiatief vanuit hun perspectief.

De tweede dag en de CHARM-EU-jaarconferentie van 2022 werden afgesloten met een netwerklunch en een workshop in samenwerking met UNI(di)VERSITY. Hiermee werd de eerste fase van de samenwerking binnen de CHARM-EU-alliantie afgesloten en werd de toon gezet voor de komende vier jaar van gezamenlijk werken aan en bouwen aan de universiteiten van de toekomst – waarmee wordt bijgedragen aan het in evenwicht brengen van de mensheid en de planeet.

De Alliantie zal een beleidsnota opstellen met de belangrijkste conclusies en aanbevelingen die tijdens het evenement aan de orde zijn gekomen.